pimay2026

ບຸນປີໃໝ່ລາວ Nouvel An Lao New Year

ພູມສາດ ແຫຼ່ງກໍາເນີດຂອງ ແມ່ນໍ້າຂອງ
ຈອມພູ ກົົວຊົງໝູຊາ-果宗木查-Guozongmucha
ແມ່ນໍ້າຂອງ ເປັນ ອັນດັບທີ 10 ຂອງໂລກ
ແລະ ເປັນອັນດັບ 4 ໃນເອເຊຍ
ທີ່ມີຈຸດແຫຼ່ງ ອອກຈາກ ບໍ່ນໍ້າ ສາຍພູຫີມະ-ສາຍພູນໍ້າກ້ອນ
ກົົວຊົງໝູຊາ-果宗木查-Guozongmucha
ລວມເຂົ້າໃນກູ່ມ (ສາຍພູ ຮີມາລາຍາ-Himalayas)
ທີ່ມີີຄວາມສູງ 5 514 ແມັດ -> ບໍ່ນໍ້າ-ຫ້ວຍນໍ້າ-fountain (Lasagongma)
ແຂວງ ຊີງຮາຍ-青海-Quinghai ສປຈີນ

ສາຍພູ ຮີມາລາຍາ-Himalayas ມີປະມານ 15 000 ແລ່ງ ເປັນຫີມະ-ນໍ້າກ້ອນ
ເປັນອັນດັບ 3 ຂອງໂລກ ທີ່ ປະດິດ ໄອສແບກ-iceberg ຫລັງຈາກ ອັງຕາກຕີກາ-Antarctica ແລະ ອາກຕີກ-Arctic.

ແມ່ນໍ້າຂອງ ມີສອງຊື່ ລ້ານຊ້າງ ແລະ ແມ່ຂອງ

ຊີງຮາຍ -青海 - Quinghai Plateau
•ສີເຫຼືອງ ບໍ່ ນໍ້າສ້າງ ຈອມໂລກ
ຄວາມສູງ 5 514 ແມັດ
ປະດິດແມ່ນໍ້າ:
• 长江 ຢັງເຊກຽງ Yang-Tsé-Kiang 6 300 ກິໂລແມັດ
• 黃河 ຮ້ວງເຮ Yellow River 5 464 ກິໂລແມັດ
• 澜沧江 ລ້ານຊ້າງ Lancang 2 130 ກິໂລແມັດ + ແມ່ຂອງ 湄公河 Mekong 2 750 ກິໂລແມັດ = 4 880 ກິໂລແມັດ
• 怒江 ສາລະວີນ Salween
• ອີຣາວາດີ Irrawaddy
• ແລະ...ໆ

ຈາກ ຈອມພູ ກົົວຊົງໝູຊາ-果宗木查-Guozongmucha
ມີີຄວາມສູງ 5 514 ແມັດ
ບໍ່ນໍ້າ-ຫ້ວຍນໍ້າ-fountain (Lasagongma)

ເມື່ອນໍ້າກ້ອນເປື່ອຍ ອອກ ເປັນ ນໍ້າ ໄຫຼ ຕາມຫ້ວຍ ນ້ອຍໆ ແຈກຢາຍກັນໄປ ຢ່າງ ຫຼວງຫຼາຍ ໄຫຼເຂົ້າສູ່ຕາມຫ່ອມພູ ຈົນເຖີງ ແມ່ນໍ້າ ລ້ານຊ້າງ-澜沧江-Lancang River.
ແມ່ນໍ້າຂອງ ພາຍໃນປະເທດ ຈີນ ມີຊື່ວ່າ ລ້ານຊ້າງ-澜沧江-Lancang ໄຫລຜ່ານ ສີສະຫວັນບ້ານນາ ຫຼື ສີບສອງພັນນາ 西双版纳傣族自治州 Xishuangbanna ແຂວງ ຢູໜານ ມີຄວາມຍາວ 2 130 ກິໂລແມັດ ຮອດຊາຍແດນ ພະມ້າ ລາວ ນັບແຕ່ ອອກຈາກ ຊາຍແດນຈີນ ເພີ່ນຈື່ງເອີ້ນວ່າ ແມ່ຂອງ-湄公河-Mekong River ໄຫລລົງໄປ ຜ່ານ ພະມ້າ ລາວ ໄທ ກຳປູເຈຍ ຫວຽດນາມ ມີຄວາມຍາວ 2 750 ກິໂລແມັດ ແລ້ວຈື່ງໄຫຼອອກຈາກ ຫວຽດນາມ ເຂົ້າຊູ່ທະເລຈີນ ຄວາມຍາວລວມທັງໝົດ 4 880 ກິໂລແມັດ. ມໍລະດົກ ທຳມະຊາດ ປີ 2003 "ສາມແມ່ນໍ້າ" ແມ່ນໍ້າຢາງຊີກຽງ ແມ່ນໍ້າຂອງ ແລະ ແມ່ນໍ້າສາລະວີນ ໄຫຼໃນ ສວນສາທາລະນະ ແຫ່ງຊາດ ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນແຂວງ ຢຸນນານ (ຈີນ)

ໜຶ່ງ ໃນພູມສາດທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ມີຄວາມ ລຶກລັບທີ່ສຸດໃນໂລກ ກໍ່ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂ ຈາກ ນັກວິທະຍາສາດ (ຈີນ - ຍີ່ປຸ່ນ) ຄົ້ນພົບ ແຫຼ່ງກໍາເນີດຂອງ ແມ່ນໍ້າຂອງ ໃນປີ 1994.

"ອ້າຍລາວ 哀牢国 Ailao" ໃນສະຕະວັດ ທີ 5 ກ່ອນ ຄ. ສ. ນັກຂຽນປະຫວັດສາດ ຈີນ ໃນສະໄໝ ລາຊະວົງ (ຫັ້ນ Han 漢) ຊີມາ ກີເອີນ - 司馬遷 - Sima Qian ແມ່ນ ໃດ້ ຂຽນ ໃນປື້ມ ພົງສາວະດານ ຂອງ ລາຊະວົງ (ຫັ້ນ Han 漢) ວ່າ: ບັນດາຊົນເຜົ່າ ໄດ 为傣 Dai ພວກ "ອ້າຍລາວ" ໃດ້ອາໄສຢູ່ ຕາມ ເຂດເທິງ ແລະ ກາງ ຂອງ ແມ່ນໍ້າ (ລ້ານຊ້າງ 瀾滄江 Lancang) ແລະ ແມ່ນໍ້າ ນູ (Nu Jiang) ພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງ ຈີນ "ເມືອງຊ້າງ 勐掌 Mengzhang" ມີຜູ້ນໍາ ເອີ້ນວ່າ "ເຈົ້າຫຼວງ 诏隆 Zhaolong" (ໝາຍ ຄວາມວ່າ "ກະສັດໃຫຍ່ 大王" ແປພາສາຈີນ ), ແລະ ຫຼາຍເມືອງ ໂຮມເຂົ້າກັນ ເອີ້ນວ່າ "ອານາຈັກ ອ້າຍລາວ 哀牢国 Ailao dynasty" ຫຼື "ເຂດແດນອ້າຍໃຫຍ່", ພາສາຈີນ 大哥 ) ແລະ ປາຈຸບັນ ແມ່ນ ສິບສອງພັນນາ 西双版纳傣族自治州 Xishuangbanna ແຂວງ ຢຸນນານ (ໄຕ້ຫຼູ່ມເມກ) 云南 Yunnan. ພວກ "ອ້າຍລາວ" ມີວັດທະນະທໍາທາງດ້ານຈິດໃຈ ໄດ້ສະແດງອອກໃນການດໍາລົງຊິວິດ ດ້ວຍຄວາມປອດໃສຂາວສະອາດ ມີຄວາມໂອບເອື້ອອາລີ ຍີ້ມແຍ້ມ ນັບຖືຜູ້ອາວຸໂສ ຮັກແພງເດັກນ້ອຍ ມີສີລະທໍາ ມີຄວາມຊື່ສັດ ມີພາສາລາວເປັນຫຼັກ ມີພິທີກຳຕ່າງໆເຊັ່ນ: ການເກີດ ການບວດ ການແຕ່ງດອງ ມີສີລະປະ ດ້ານ ດົນຕຣີ ມີຄວາມມ່ວນຊື່ນ ມີພິທີ ສົ່ງສະການ(ການຕາຍ) ມີ ວັດທະນະທັມສູງ ແລະ ອື່ນໆ. ມີວັດທະນະທໍາທາງດ້ານວັດຖຸ ສີລະປະ ຫຼໍ່ ປັ້ນຄວດ ທອງແດງ ທອງກວ່າ ທອງຄໍາ ຮູ້ ລ້ຽງມອນ ເຮັດຜ້າໄໝ ທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ຜ້າໄໝບ່ຽງ ທີ່ມີຄວາມງາມ ມີສີສັນ ພັດທະນາປະເທດ ດ້ານເສດຖະກິດ ມີ ຄວາມສີວີໄລ ຮູ້ວີທີ ເຮັດໄຮ່ ເຮັດນາ ລ້ຽງ ງົວ ຄວາຍ ເປັດ ໄກ່ ຮູ້ຈັກ ຕຶກເບັດຕຶກປາ ມີ ຄວາມອຸດົມສົມບູນ ມີ ສັງຄົມ ມີການເສື່ອຖື ວັດວາອາຣາມ ມີພະທາດໃຫຍ່ "ເມືອງ ອ້າຍລາວ" ມີ ພອນທີບ ຝຶກອົບຮົມສັດປ່າ ເຊ່ນ ຊ້າງ ມີ ຊ້າງຫຼາຍ ປະຊາຊົນ ໃຊ້ ຊ້າງ ເປັນ ພາຫານະ ໃຊ້ ຊ້າງ ລໍາລຽງ ເຮັດວຽກ ໃຊ້ ຊ້າງ ເຮັດ ເສິກສົງຄາມ ດັ່ງນັ້ນ ຂຸນບັນລັງ ອານາຈັກ ຫັ້ນ(漢 Han) ຈື່ງໃຫ້ຊື່ "ເມືອງ ອ້າຍລາວ" ເປັນ "ອານາຈັກ ລ້ານຊ້າງ ຫຼືອານາຈັກ ມີ ຊ້າງຫຼາຍ 象国 ". ອານາຈັກ ອ້າຍລາວ ໄດ້ຖືກບັນທຶກໄວ້ໃນປະຫວັດສາດ ເພາະ ກະສັດອົງ ທຳອິດຂອງອານາຈັກອ້າຍລາວ ມີການພົວພັນກັບລາຊະວົງ ຫັ້ນ 漢. ປະຫວັດສາດຂອງລາຊະວົງ ຫັ້ນ 漢 Han ໄດ້ກ່າວເຖິງ "ອານາຈັກ ອ້າຍລາວ 哀牢国 Ailao". ຍ້ອນວ່າປະຊາຊົນໃນເຂດ ແມ່ນ ຜູ້ ສ້ຽວຊານຂີ່ຊ້າງ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມການ ດຳ ລົງຊີວິດຂອງພວກ ອ້າຍລາວ 哀牢国 Ailao ກໍ່ຄ້າຍຄືກັບຊາວເຜົ່າ ທາງພາກໃຕ້ຂອງລາຊະວົງ ຫັ້ນ. ຊື່ "ອ້າຍລາວ" "ອານາຈັກ ອ້າຍລາວ 哀牢国 Ailao" ຫາຍໄປໃນທ້າຍສະຕະວັດ...

ຊາວ ຢູນນານ ເວົ້າວ່າ ❝ ຖ້າເຈົ້າມາ ສິບສອງພັນນາ 西双版纳傣族自治州 Xishuangbanna (ໄຕ້ຫຼູ່ມເມກ) ຖ້າເຈົ້າບໍ່ໃດ້ຂີ່ເຮືອເລາະ ຕາມແມ່ນໍ້າ ລ້ານຊ້ານ ແມ່ນ ເຈົ້າ ມາບໍ່ຮອດ ສິບສອງພັນນາ ! ແມ່ນໍ້າ ທີ່ມີ ລ້ານຊ້າງ "百万大象繁衍的河流".

ແມ່ນໍ້າ ລ້ານຊ້າງ-澜沧江-Lancang River

ກ່ອນຄົ້ນພົບນ້ຳມັນ ຍາມຄໍ່າຄືນຢູ່ໃນເຮືອນເພີ່ນ ໄຕ້ໄຟ ໄຕ້ຕະກຽງ ໄຕ້ໂຄມໄຟ ໂດຍໄຊ້ນ້ຳມັນໄຂປາວານ ຢູ່ທະວີບ ອາເມຣີກາ ຢູໂຣບ.
ສ່ວນບ້ານເຮົາ ເພີ່ນໄຕ້ທຽນໄຂເຮັດດ້ວຍຂີ້ເຜີ້ງ(ຜຶ້ງ) ແລະ ໄຕ້ກະບອງ ເຮັດດ້ວຍນ້ຳມັນຍາງ ຂີ້ຄັ່ງ (ໄມ້ຍາງ ໄມ້ໂດກ ໄມ້ຄັ່ງ ໄມ້ເພົາ) ປະສົມກັບໃບໄມ້ແຫ້ງ ຕັດເປັນຕ່ອນນ້ອຍໆ ເວລາເພີ່ນໄປເຍືອງກົບເຍືອງຂຽດ ໄປຊອນປາແກ້ວປາຊີວ.

ນ້ຳມັນໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໃນປີ 1859 ແລະ ໄຟຟ້າໄດ້ຖືກປະດິດຂຶ້ນໃນປີ 1879.

ໃຜຄົ້ນພົບນ້ຳມັນກ່ອນ?
ພັນເອກ Edwin Drake ເປັນຜູ້ຄົ້ນພົບນ້ຳມັນໂດຍການເຈາະບໍ່ນ້ຳມັນແຫ່ງທຳອິດໃນປີ 1859 ທີ່ເມືອງ Titusville ລັດ Pennsylvania ທີ່ປະເທດ ສະຫາຣັດອາເມຣີກາ. ການຂຸດຄົ້ນແບບອຸດສາຫະກຳນີ້ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຍຸກນ້ຳມັນຂອງໂລກ.

ອາເມຣີກາເໜືອ
ອາເມຣີກາ - ການາດາ - ເມັກຊິໂກ
ອາເມຣີກາໃຕ້
ເອກວາດໍ - ເວເນຊູເອລາ
ເອີຣົບ
ນໍເວ - ອັງກິດ - ຣັດເຊຍ
ອາຟຣິກາ
ແອລຈີເຣຍ - ແອງໂກລາ - ລີເບຍ - ໄນຈີເຣຍ - ກາບອນ - ຊູດານ
ຕາເວັນອອກກາງ
ຊາອຸດິອາຣາເບຍ - ສະຫະລັດອາຣັບເອມີເຣດ - ອີຣັກ - ອີຣ່ານ - ຄູເວດ - ກາຕາ - ໂອມານ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້
ອິນໂດເນເຊຍ
ປະເທດບໍ່ແມ່ນສະມາຊີກ
ປະເທດສະມາຊີກ
ປະເທດອາດີດສະມາຊີກ